SÖZCÜKTE ANLAM

SÖZCÜKTE ANLAM ÖZELLİKLERİ

Sözcük, insan zihnindeki kavramların dilbeki karşılığıdır. Her dilde belli bir kavramı karşıla mak için ilk başta tek bir sözcük vardır
Bu sözcükler zamanla dil içerisinde değişik anlamlar kazanır.

1. GERÇEK ANLAM

Bir sözcük söylendiğinde sadece bizim değil de o sözcüğün herkesin aklına gelen ilk an lamıdır. Gerçek anlamın ilk aşaması "temel anlamdır.
Temel anlam (konuluş anlamı), bir sözcüğün ilk ve en eski anlamıdır. Sözlük anlamı olarak da ifade edilir. Bir sözcüğün tek başınayken düşündürdüğü ilk anlam "ternel" anlamdır.

Çocuğun dilinde kattanaklar oluşmuşt

Bu cümlede "dil" sözcüğu "tatma organı" anlamıyla kullanılarak gerçek anlamıyla kulani mistr
Sözcüklerin temel anlamı sözlükte 1 numara lle gösterilir. Sözlük anlamı olarakta ifade edilr.

duymak
1. -i Bilgi almak, öğrenmek, haber almak

"Bir köylüden burada avlandığınızı duydum. Hälikamas Balıkçısı

2. İşitmek, ses almak
"Çamaşırcı Fatma kadın annemin duymayan kulaklarına yalvanyor." Y. Z. Ortaç

3. Dokunma, koklama vb. duyularla algılamak, hissetmek
"Yüzme denilen mucizeyi ancak beş altı sene sonra avuçlarımızın içinde duyabile cektik.-B. R. Eyuboğlu

4. Nesnelere dokunmakla onların sıcaklık, soğukluk, sertlik, ağırlık, hareket vb. fizik durumlanndan bilgi edinmek, hissetmek
"Elimin üzerinde bir böceğin gezdiğini duydum."

5. nsz Sezmek, fark etmek, hissetmek
"Güzel olmasın fakat ruhu olsun, bir şey duysun.-H. C. Yalçın

2. YAN ANLAM

ANLAM BİLGİSİ

Bir sözcüğün zaman içerisinde temel anlama bağlı olarak kazandığı yeni anlam
Bir sözcüğün yan anlamları şekil ve işlev bakmından temel anlama bağlıdır, on zerlik gösterir.
Teufik Filmat ve Canap Şahabettin, Servetifürur diliyία ματηρής
Bu cümlede "dil sözcüğü bir döneme ait söz dağarcığı, üslup" anlamında yan anlamıy la kullanılmıştır.
Kapinin kulidiom all geçen gün mental
Bu cümlede "dil" sözcüğü "herhangi bir aracın parçası anlamında yan anlamıyla kullanılmiştir.

​

BYARI Yorum

Yan anlam bazen insana ait organ adlanının doğadaki varlıklara verilmesiyle olu
sur, buna "yaluştırmaca" adı verilir. Örneğin, "Yüce dan başında bir top kar idim Yağmur yağdı güneş vurdu eridim dizelerinde geçen "bay" sözcüğünün temelanlamı, TOK Türkçe Sözlük'te "insan ve hayvanlarda beyin, göz, kulak, burun, ağız
vb. organlan kapsayan, vücudun üst veya önünde bulunan bölüm, kata, ser." ola-
rak geçmektedir. Oysaki bu dizelerde baş sözcüğü "arazide en yüksek nokta" an
lamında kullanılarak yakıştırma yoluyla yan anlam kazanmıştır.

​