MEB 2024 TDÖP DİNLEME EĞİTİMİ KAZANIMLARI
Dinleme ve izleme süreçleri, öğrencinin yalnızca işittiklerini ya da gördüklerini değil, gerektiğinde bu iki unsuru birlikte anlamlandırmasını gerektirdiğinden öğretmen, amaca uygun materyal seçimine özen gösterir. Bu süreçte öğrencinin dinleme/izleme sürecini yönetme, kurallara uyma, söz varlığını geliştirme, anlam oluşturma ve öz değerlendirme yaparak tepki ortaya koyma becerilerini kazanması hedeflenir. Öğrencilerin dinlediğini/izlediğini anlama düzeyleri, eğitim öğretim yılı başında yapılan tanılama ölçümleriyle belirlenir ve gelişimleri yıl boyunca izlenir. Dinleme/izleme becerisinin geliştirilmesinde strateji ve yöntem öğretimine, üst düzey düşünme becerilerinin kullanımına ve öğretmenin model olduğu öğretim süreçlerine yer verilir. Programda yer alan bazı öğrenme çıktıları, diğerleri için ön koşul niteliği taşıdığından bu beceriler kazandırılmadan ilgili çalışmalara geçilmez ve gerektiğinde ek etkinliklerle desteklenir. Ayrıca öğrenme çıktıları arasında öncelik-sonralık ilişkisi gözetilerek yüzey anlamadan eleştirel düşünmeye doğru aşamalı bir ilerleme izlenir. Söz varlığının geliştirilmesi dinleme/izleme becerisi açısından temel bir unsur olduğundan öğrenciler, basılı ve çevrim içi kaynaklardan yararlanarak söz varlığı dosyası oluşturmaya teşvik edilir. (MEB, Maarif Modeli)
KAZANIMLAR VE SÜREÇ BİLEŞENLERİ
Dinlemede/izlemede materyal seçimini yönetebilme
a) Dinleme/izleme şekli (etkileşimli veya etkileşimsiz), amacı, ilgi ve ihtiyaçları, bilgiye erişim olanakları; etkinliğin süresi doğrultusunda dinleme/izleme materyalini ve diğer kaynakları (sözlük, genel ağ, çalışma kâğıdı, grafik organize edici vb.) seçer.
b) Seçimleri üzerinde zamana veya üst bilişsel izlemeye bağlı düzenlemeler yapar.
c) Etkileşimli dinleme/izleme sırasında karşısındakiyle ilişkiyi sürdürür.
T.D.8.1.
Öğrencinin dinleme/izleme sırasında konuşmacıyla göz teması kurması, duruşunu ayarlaması, dikkat dağıtıcı hareketlerden/davranışlardan kaçınması, gerektiğinde not alması, empati kurması, yansıtma yapması ve anlamadığı bölümlerle ilgili soruları uygun zamanda sorması beklenir.
Dinlemede/izlemede strateji ve yöntem seçimlerini yönetebilme
a) Dinleme/izleme şekli (etkileşimli veya etkileşimsiz), amacı, ilgi ve ihtiyaçları; materyalin özellikleri ve etkinliğin süresi doğrultusunda kullanacağı strateji ve yöntemleri seçer.
b) Seçimleri üzerinde zamana veya üst bilişsel izlemeye bağlı düzenlemeler yapar.
Dinleyeceğinin/izleyeceğinin içeriğine yönelik tahminde bulunabilme
a) Dinleyeceğinin/izleyeceğinin başlık, görsel ve/veya belirli bir bölümünden hareketle içerikle ilgili ipuçlarını belirleyip ön bilgileriyle ilişkilendirir.
b) İçerik veya sonraki bölümlerle ilgili mantıklı tahminde bulunur.
c) Tahmininin doğruluğunu kontrol edip yargıya ulaşır.
T.D.8.2.
Öğrencinin seçim yapabilmesi için öncelikle strateji ve yöntemleri bağımsız olarak uygulayabilecek düzeye erişmesi gerekir. Bu nedenle strateji ve yöntemlerin öğretimi, Kademeli Sorumluluk Devri Modeli ile yapılır. Önceki sınıf seviyelerinde öğretimi yapılan tüm stratejilerin kullanımı sağlanmalıdır. Dinleme/izleme etkileşimli veya etkileşimsiz olmak üzere iki şekildedir. Bu kapsamda, aşağıdaki yöntemler ele alınır: Not alarak, katılımlı, katılımsız, grup hâlinde, empati kurarak, seçici, yaratıcı, eleştirel dinleme/izleme. Bu yöntemler kullanılırken ihtiyaç duyulması hâlinde yöntemin kullanımına ilişkin Kademeli Sorumluluk Devri Modeli ile öğretim yapılır.
Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
a) Dinlediğinin/izlediğinin bağlamından söz varlığı unsurlarının anlamıyla ilgili ipuçlarını belirleyip ön bilgileriyle ilişkilendirir.
b) Söz varlığı unsurlarının anlamına ilişkin mantıklı tahminde bulunur.
c) Tahminin doğruluğunu kaynaklardan (sözlük, başvuru kitapları vb.), ebeveyn veya öğretmenden yardım alarak kontrol edip yargıya ulaşır.
Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme
a) Dinlediği/izlediği ve varsa ona eşlik eden görsellerden hareketle bağlama/konuya dair ipuçlarını bulup ön bilgileriyle bağlantı kurar.
b) Dinlediğinde/izlediğinde doğrudan verilen bilgileri (tanımı verilen kavram, düşünce, yönerge, iletilmek istenen mesaj, açıkça ifade edilen ana fikir vb.) belirler.
c) Uygun durumlarda, iletilen mesajın gerektirdiği tepkiyi verir.
Görselle iletilen anlamı belirleyebilme
a) Görseldeki unsurlardan hareketle anlama ilişkin ipuçlarını bulup ön
bilgileriyle bağlantı kurar.
b) Görselde doğrudan ve/veya örtük olarak iletilen mesajı belirler.
c) Gerektiğinde görselle iletilen mesaja uygun tepkiyi verir.
T.D.8.6.
Resim, fotoğraf, tablo, grafik (pasta, sütun, çizgi vb.), grafik simge, harita ve kroki, karikatürden yararlanılır.
Dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
a) Dinlediğinin/izlediğinin sınırlı bir bölümünden kanıt toplayıp ön bilgileriyle ilişkilendirir.
b) İlişkilendirmeden hareketle çıkarım yapar.
c) Bir yargıya vararak gerektiğinde tepki verir.
T.D.8.7.
Dinlediğinin/izlediğinin yardımcı düşüncelerini belirler. Dinlediğinin/izlediğinin sınırlı bölümünde geçen bir düşünce veya olaydan hareketle doğrudan verilmeyen nedeni, koşulu, amacı, sonucu, ihtimali, gerçekleşmemiş beklentiyi, terk edilmiş alışkanlığı, tahmin ve gereklilikleri; kahramanın amacını, belirli bir davranışının sebebini, anlık duygu ve düşüncelerini, belirli özelliklerini, belirli bir davranışının veya düşüncesinin arkasındaki niyeti çıkarım yoluyla bulur. Tüm çıkarımlarıyla ilgili topladığı kanıt ve ön bilgilerden hareketle mantıklı gerekçe sunması beklenir.
Dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirlemeye yönelik üst düzey çıkarımlar yapabilme
a) Dinlediğinin/izlediğinin bütününden kanıt toplayıp ön bilgileriyle ilişkilendirir.
b) İlişkilendirmeden hareketle çıkarım yapar.
c) Bir yargıya vararak gerektiğinde tepki verir.
T.D.8.8.
Dinlediğinin/izlediğinin bütününde verilen bilgilerle ön bilgilerini ilişkilendirerek ana fikri/ ana duyguyu belirleme; sonuç/ders çıkarma; kahramanların karakter özelliklerini, amaç ve niyetlerini belirleme gibi çıkarımlar yapar. Tüm çıkarımlarıyla ilgili topladığı kanıt ve ön bilgilerden hareketle mantıklı gerekçe sunması beklenir.
Dinlediğini/izlediğini kendi içinde karşılaştırabilme
a) İçeriğin farklı bölümlerindeki karşılaştırılabilir unsurlara (duygu, düşünce, görüş, kahraman, dil kullanımı vb.) ilişkin özellikleri belirler.
b) Belirlenen özelliklerden hareketle benzerlikleri listeler.
c) Belirlenen özelliklerden hareketle farklılıkları listeler.
T.D.8.9.
Dinlediğindeki/izlediğindeki içeriği önem, doğruluk, güvenirlik, öncelik ve sonralık bakımından karşılaştırır.
Dinledikleri/izledikleri arasında karşılaştırma yapabilme
a) Dinlediklerindeki/izlediklerindeki karşılaştırılabilir unsurlara ilişkin özellikleri belirler.
b) Belirlenen özelliklerden hareketle benzerlikleri listeler. c) Belirlenen özelliklerden hareketle farklılıkları listeler.
T.D.8.10.
Dinlediklerinin/izlediklerinin içeriğini (olaylar, kahramanlar, kahramanların davranışları ve karakter özellikleri, ileri sürülen görüşler, ana düşünce ve yardımcı düşünceler, seçilen örnekler vb.), dilini (dilin sadeliği, kelime seçimleri, cümle uzunlukları vb.), organizasyonunu (olay örgüsü, serim, düğüm, çözüm bölümlerinin yapılandırılması; düşünceler arası bağlantılar, giriş, gelişme ve sonuç bölümleri ve bunlar arasındaki akış vb.) ve kaynağını/konuşanını (bakış açısı, amaç ve niyet, tutum, yaklaşım bakımından vb.) karşılaştırır.
Dinlediğindeki/izlediğindeki unsurları sınıflandırabilme
a) Sınıflandırma ölçütlerini belirler.
b) Dinlediğindeki/izlediğindeki unsurları belirlediği ölçütlere göre ayrıştırır.
c) Ayrıştırılan unsurları ayırt edici özelliklerden hareketle tasnif eder.
ç) Tasniflerini ölçütlerden hareketle adlandırır/etiketler.
T.D.8.11.
Dinlediğinde/izlediğinde geçen kavram, nesne, varlık, bilgi, olay, durum vb.ni birden fazla ölçüt (tür, gerçek-hayal ürünü olma durumu, öznellik-nesnellik, öncelik-sonralık veya belirlenen başka bir nitelik) bakımından sınıflandırır ve uygun biçimde (liste, tablo, grafik, şekil vb.) sunar. Daha önce dinlediklerinde/izlediklerinde verilen bilgileri kullanarak ölçüt belirler ve yeni dinlediğindeki/izlediğindeki kavram, nesne, varlık, bilgi, olay vb.ni sınıflandırır.
Dinlediğini/izlediğini yorumlayabilme
a) Dinlediğindeki/izlediğindeki olay, konu, durum vb.ni inceler.
b) Dinlediğindeki/izlediğindeki olay, konu, durum vb.ni yazarın, dinleyicinin/ izleyicinin veya bunların dışında bir başkasının bakış açısını dikkate alıp genişleterek veya daraltarak dönüştürür.
c) Dinlediğindeki/izlediğindeki olay, konu, durumu vb.ni seçilen bakış açısıyla kendine özgü bir biçimde yeniden ifade eder.
T.D.8.12.
Belirli bir bakış açısıyla (kaynağın/konuşanın bakış açısı, kendi öznel-nesnel bakış açısı veya ikisi dışında belirli bir bakış açısı) metinde ne anlatılmak istendiğine veya metinden ne anlaşılması gerektiğine açıklık getirmeleri, detaylandırmaları, genellemeler yapmaları, derin anlamdan bir sonuca ulaşmaları sağlanır. Yorum yapılırken “Tüm bunlardan ben .... yapmam gerektiğini anlıyorum.", "Konuşan bunları söyleyerek aslında .... yapmamızı istiyor.", "Bu durumda .... sadece .... değil, aynı zamanda ....-(y)I da kapsayan daha büyük bir yapı." vb. ifadelerin kullanılması beklenir. Dinleyicinin/izleyicinin dinlenilendeki/izlenilendeki bilgilerle ön bilgileri arasında bağ kurması gerekmektedir.
Öyküleyici metinlerdeki hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Şahıs/varlık kadrosunu, mekânı, zamanı ve olay örgüsünü belirler.
b) Hikâye unsurlarının birbirleriyle bağlantısını belirler.
c) Hikâye unsurları arasındaki etkileşimleri (zamanın kahramanla, mekânın olayla vb.) belirler.
Bilgilendirici metinlerde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Metin yapısından hareketle önemli bilgileri belirler.
b) Belirlenen bilgilerin birbirleriyle ilişkisini ortaya koyar.
T.D.8.14.
Sıralı/kronolojik, açıklayıcı, karşılaştırma/zıtlık, sebep-sonuç ve problem-çözüm metin yapılarına yönelik çalışmalar yapılır.
Bilgilendirici metinde anahtar kelimeleri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Metnin içeriğini yansıtan anahtar kelimeleri belirler.
b) Anahtar kelimelerin dinlediğiyle/izlediğiyle ilişkisini ortaya koyar.
Metnin bölümlerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Metnin türüne uygun olarak giriş, gelişme, sonuç veya serim, düğüm, çözüm bölümlerini belirler.
b) Metnin bölümlerinin birbirleriyle bağlantısını belirler.
T.D.8.16.
Metnin bölümlerinin birbirleriyle bağlantısı belirlenirken bölümler arasındaki geçişlerin uygun bir şekilde yapılıp yapılmadığı ve bölümler arasında düşünce ve olay akışı bakımından tutarlılık olup olmadığı üzerinde durulur.
Bilgilendirici metinde düşünceyi geliştirme yollarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Dinlediğinde/izlediğinde başvurulan düşünceyi geliştirme yollarını belirler.
b) Belirlediği düşünceyi geliştirme yollarının birbirleriyle ve dinledikleriyle/ izledikleriyle ilişkisini ortaya koyar.
T.D.8.17.
Düşünceyi geliştirme yollarından tanımlama, karşılaştırma, benzetme, örneklendirme, tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanmayı belirlemeye yönelik çalışmalar yapılır.
Dinlediğindeki/izlediğindeki söz sanatlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Dinlediğindeki/izlediğindeki söz sanatlarını belirler.
b) Dinlediğinin/izlediğinin anlatımıyla söz sanatlarının ilişkisini ortaya koyar.
T.D.8.18.
Söz sanatlarından kişileştirme, konuşturma, benzetme, karşıtlık ve abartmayı belirlemeye yönelik çalışmalar yapılır.
Dinlediğinde/izlediğinde kullanılan ikna etme tekniklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Dinlediğinde/izlediğinde başvurulan ikna etme tekniklerini belirler.
b) Belirlediği ikna etme tekniklerinin birbirleriyle ve metinle ilişkisini ortaya koyar.
T.D.8.19.
Karşılıkta bulunma, tutarlılık, toplumsal kanıt, sevgi (hoşlanma), otorite, kıtlık (azlık), karşıtlık ve uzlaşma tekniklerini belirler.
Dinlediğinden/izlediğinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Dinlediğinin/izlediğinin anahtar söz varlığı unsurlarını belirler.
b) Belirlenen söz varlığı unsurlarının anlam ilişkilerini inceler.
T.D.8.20.
Söz varlığı unsurlarının kaynaklardaki (sözlük, genel ağ vb.) diğer anlamlarını ve varsa görsel karşılığını (resim, işaret, emoji vb.) belirler. Ayrıca üzerinde çalışılan söz varlığı unsurlarıyla ilgili (eş ve yakın anlamlı kelime, zıt anlamlı ve eş sesli kelime, çağrıştırdığı kelime; atasözü, deyim, kalıp söz, terim, ikileme, pekiştirme) kelimeleri tespit edip aralarındaki anlam ilişkilerini ortaya koyar.
Çoklu ortam ögelerine yönelik çözümleme yapabilme
a) Çoklu ortam ögelerinin işlevlerini (eş anlam oluşturma, anlamı destekleme veya tek başına anlam oluşturma) belirler.
b) Ögeler arasındaki bağlantıları belirler.
Dinlediğini/izlediğini özetleyebilme
a) Dinlediğinde/izlediğinde sunulan bilgileri çözümler.
b) Çözümlemeden hareketle önemli ve önemsiz bilgileri sınıflandırır.
c) Dinlediğindeki/izlediğindeki önemli bilgileri kronolojik akışa/düşünce akışına uygun olarak kendi cümleleriyle ifade eder.
Dinlediğini/izlediğini değerlendirebilme
a) Dinlediği/izlediği ile ilgili bir norm belirler.
b) Dinlediğinde/izlediğinde belirlediği norma ilişkin inceleme yapar.
c) İnceleme sonuçlarını belirlediği normla karşılaştırır.
ç) Karşılaştırma sonucundan hareketle bir yargıya ulaşır.
T.D.8.23.
Dinlediğinin/izlediğinin içeriğine (olaylar, kahramanlar, kahramanların davranışları ve karakter özellikleri, ileri sürülen görüşler, ana düşünce ve yardımcı düşünceler, seçilen örnekler vb.), diline (dilin sadeliği, kelime seçimleri, cümle uzunlukları vb.) ve organizasyonuna (olay örgüsü, serim, düğüm, çözüm bölümlerinin yapılandırılması; düşünceler arası bağlantılar, giriş, gelişme, sonuç bölümleri ve bunlar arasındaki akış vb.) ek olarak kaynağını/konuşanını/yazarını da (yazarın bakış açısı, tutumu vb.) değerlendirir.
Medya içeriğini değerlendirebilme
a) Medya içeriğiyle ilgili bir norm belirler.
b) Belirlediği norma göre medya içeriğinde inceleme yapar.
c) İnceleme sonuçlarını belirlediği normla karşılaştırır.
ç) Karşılaştırma sonucundan hareketle bir yargıya ulaşır.
T.D.8.24.
Medya içeriğini farklı açılardan (amaç, hedef kitleye uygunluk, tutarlılık, olay/olaylar, karakterler, karakterlerin davranışları ile fiziksel ve psikolojik özellikleri, ileri sürülen görüşler, ana düşünce ve yardımcı düşünceler, hak ve özgürlükler, etik, değerler, dil-anlatım, ikna teknikleri, kaynak/konuşan/yazar vb.) değerlendirir.
Dinlediğini/izlediğini eleştirebilme
a) Dinlediğini/izlediğini belirlenen bir özellik açısından sorgular.
b) Sorgulanan özellikle ilgili akıl yürüterek olumlu/olumsuz yargıya ulaşır.
c) Olumsuz yargıya yönelik gerekçeli alternatif üretir.
T.D.8.25.
Dinlediğinin/izlediğinin başlığını, içeriğini (olaylar, kahramanlar, kahramanların davranışları ve karakter özellikleri, ileri sürülen görüşler, ana düşünce ve yardımcı düşünceler, seçilen örnekler vb.), dilini (dilin sadeliği, kelime seçimleri, cümle uzunlukları vb.), organizasyonunu (olay örgüsü, serim, düğüm, çözüm bölümlerinin yapılandırılması; düşünceler arası bağlantılar, giriş, gelişme ve sonuç bölümleri ve bunlar arasındaki akış vb.) ve kaynağını/konuşanını/yazarını (yazarın bakış açısı, tutumu vb.) ön bilgilerini de kullanarak eleştirel açıdan ele alır ve eleştirinin odağındaki noktaya gerektiğinde alternatif önerir.
Dinlediğindeki/izlediğindeki probleme çözüm üretebilme
a) Dinlediğinde/izlediğinde yer alan olay ya da durumu problem biçiminde tanımlar.
b) Olay ya da durumun problemli yönünü özetler.
c) Ön bilgilerini kullanarak problemin olası çözümlerine yönelik alternatif tahminler oluşturur.
ç) Alternatif çözümler arasından akıl yürüterek en uygun çözümü belirler.
d) Ürettiği çözüme ilişkin yansıtma ve değerlendirme yapar.
T.D.8.26.
Dinlediğinde/izlediğinde problem olarak görülebilecek bir olay ya da durumu problem olarak yapılandırır (olay ya da durumu netleştirmesi, olayın ya da durumun sorun olarak algılanan yönlerini ve olası sebeplerini detaylıca ortaya koyması) ve probleme çözüm üretir.
Dinleme/izleme sürecine yönelik öz yansıtma yapabilme/kendini uyarlayabilme
a) Dinleme/izleme sürecindeki güçlü ve gelişmeye açık yönlerini gerekçelendirerek kendisini değerlendirir.
b) Deneyimlediği süreçteki gelişmeye açık yönlerini destekleyecek tedbirler alıp güçlü yönlerini sonraki çalışmalara aktararak dinleyici/izleyici kimliğinin gelişimine yön verir.