MEB 2024 YAZMA EĞİTİMİ KAZANIMLARI VE SÜREÇ BİLEŞENLERİ
Öğrencinin yazma beceri düzeyi, eğitim öğretim yılı başında yapılan tanılama ölçümleriyle belirlenir ve yıl boyunca izlenerek ihtiyaç duyulan alanlara yönelik destekleyici uygulamalar gerçekleştirilir. Yazma becerisinin geliştirilmesinde paragraf düzeyindeki çalışmalar, sınıf seviyesine uygun olarak dönem başlarında ya da yeni metin türlerine geçişte uygulanır; bu çalışmalar, yazmayı sevdirmenin yanı sıra içerik oluşturma becerisini sistemli ve aşamalı biçimde geliştirmeyi amaçlar ve ilerleyen süreçte tam metin yazma düzeyine dönüştürülür. Öğrencinin planlama, taslak oluşturma, gözden geçirme, düzenleme ve paylaşma stratejilerini amaca ve olanaklara bağlı olarak birlikte ya da ayrı ayrı kullanması sağlanır. Yazma öğrenme çıktıları, bireysel yazmaları kapsayan “yazılı üretim” ile yazışmaya dayalı etkinlikleri içeren “yazılı etkileşim” başlıkları altında ele alınmakla birlikte, dilin doğal işleyişi gereği bu iki işlev çoğu zaman birlikte kullanılır. Programda yer alan bilişsel ve üst bilişsel stratejiler, öğrencinin yazma sürecini bilinçli biçimde yönetmesini, süreci izlemesini ve gerektiğinde müdahalede bulunmasını amaçlar. Bazı öğrenme çıktıları diğerleri için ön koşul niteliği taşıdığından, bu beceriler kazandırılmadan üst düzey yazma çalışmalarına geçilmez ve gerektiğinde ek etkinliklerle desteklenir. Yazma becerisinin gelişimi büyük ölçüde öğretim desteği gerektirdiğinden strateji ve yöntem öğretimine, üst düzey düşünme becerilerini içeren ve öğretmenin model olduğu süreçlere yer verilir. Ayrıca öğrencinin yazılı etkileşim ve dijital yazma yetkinliğini geliştirmek amacıyla geleneksel ve dijital yazma araçları birlikte kullanılır; yazılı ürünlerini içeren dosyalar aracılığıyla öğrencinin yazar kimliği kazanması desteklenir.
(MEB, Maarif Modeli)
YAZMA EĞİTİMİ KAZANIMLARI VE SÜREÇ BİLEŞENLERİ
Yazma sürecini yönetebilme
a) Amaç, bağlam ve olanaklarını analiz ederek yazma konusunu, hedef kitlesini, dijital de dâhil yazma aracı ve ortamını belirler.
b) Yazılı etkileşiminde yazışmayı başlatma, sürdürme ve sonlandırmayla ilgili uygun selam ve hitap ifadelerini kullanır.
c) Yazılı üretim ve yazılı etkileşiminde içerik ve süreçle ilgili gerekli seçim ve düzenlemeleri yapar.
Yazma strateji, yöntem ve tekniklerine yönelik seçimlerini yönetebilme
a) Yazma şekli (etkileşimli veya etkileşimsiz), amacı, bağlamı ve olanakları doğrultusunda kullanacağı stratejileri seçer.
b) Yazma şekli (etkileşimli veya etkileşimsiz), amacı, bağlamı ve olanakları doğrultusunda kullanacağı yöntem ve teknikleri seçer.
T.Y.8.2.
Bilişsel Stratejiler: Planlama, metin oluşturma, gözden geçirme (değerlendirme-düzenleme), paylaşma Üst Bilişsel Stratejiler: Üst bilişsel izleme Metin oluşturma sürecinde dış destekle deneyim sağlama işlevini yerine getiren; kelime ve kavram havuzundan seçerek yazma, bir metinden ve duyulardan hareketle yazma, grupla yazma, kontrollü yazma, güdümlü yazma öğretmenin seçebileceği yöntem ve tekniklerdir. Not alma, özet çıkarma, eleştirel yazma, yaratıcı yazma, serbest yazma, metin tamamlama ise öğretmenin ve faaliyet analizi sonrasında öğrencinin kendisinin seçebileceği yöntem ve tekniklerdir. Önceki sınıf seviyelerinde öğretimi yapılan tüm stratejilerin kullanımı sağlanmalıdır.
Yazısında içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilme
a) Yazma amacına uygun paragraf türünü seçer.
b) Yazma amacına uygun metin yapısını seçer.
T.Y.8.3.
Yazma amacına uygun paragraf türünü (betimleme, tanıtma, öyküleme, açıklama, sebep-sonuç, ikna ve tartışma) seçer. Yazma amacına uygun metin yapısını [öyküleyici ve bilgilendirici (sıralı/kronolojik, açıklayıcı, karşılaştırma/zıtlık, sebep-sonuç ve problem-çözüm)] seçer.
Yazılı üretim ve yazılı etkileşiminde ön bilgilerinden yararlanabilme
a) Konuyla ilgili ön bilgilerini (gözlem, anı, deneyim, güncel olay, haber vb.) belirler.
b) Ön bilgilerini yazma konusuyla ilişkilendirir.
c) Belirlediği ön bilgileri yazısına aktarır.
Yazılı etkileşiminde uygun tepki verebilme
a) İletinin hedef kitlesi, içerik ve yapısını (konusunu, ana fikrini, amacını, yapı ve dil özelliklerini vb.) çözümler.
b) Çözümlediği verileri kullanarak vereceği dönütü (nasıl cevap verileceği, hangi bilgi ve gerekçeler kullanılacağı vb.) belirler.
c) Kişisel yorum ve değerlendirmelerini yansıtan tepki verir.
Yazısında çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturabilme
a) Amacına uygun olarak kullanacağı çoklu ortam ögelerini (fotoğraf, resim, tablo, grafik, harita, ses kaydı, müzik, video vb.) belirler.
b) Belirlediği çoklu ortam ögelerinin işlevlerine (eş anlam oluşturma, anlamı destekleme veya tek başına anlam oluşturma) karar verir.
c) Belirlediği çoklu ortam ögelerini, birbirleriyle etkileşimlerini dikkate alarak yazısında kullanır.
Yaratıcı yazı yazabilme
a) Yazısında tema, karakter ve olay örgülerini farklı açılardan ele alır.
b) Deneyim ve gözlemlerini hayal gücüyle birleştirerek yazısını zenginleştirir.
c) Farklı metin yapılarını kullanır.
ç) Özgün çözüm, karakter ve diyaloglar üretir.
T.Y.8.7.
Duygu, düşünce ve hayallerini şiir veya düzyazı ile ifade eder.
Yazılı üretim ve yazılı etkileşiminde tahminlerinden yararlanabilme
a) Mevcut olay, konu, durum vb. ile gözlem ve ön bilgilerini ilişkilendirir.
b) Mevcut olay, konu, durum vb.ne ilişkin tahminde bulunur.
c) Yazısında mevcut olay, konu, durum vb.ne ilişkin yargıda bulunur.
Yazısında karşılaştırma yapabilme
a) Karşılaştıracağı unsurların (nesne, kişi, olay, bilgi vb.) özelliklerini belirler.
b) Belirlenen özelliklere göre benzerlikleri listeler.
c) Belirlenen özelliklere göre farklılıkları listeler.
ç) Benzerlik ve farklılıklardan hareketle ulaştığı yargıyı yazısında kullanır.
T.Y.8.9.
Nesnel karşılaştırmalar yapar.
Yazısında sınıflandırma yapabilme
a) Sınıflandırma yapacağı unsur ve ölçütleri belirler.
b) Unsurları, belirlediği ölçütlere göre ayırır.
c) Ayrılan unsurları ayırt edici özelliklerden hareketle tasnif eder.
ç) Tasniflerini (gerekli durumlarda grafik, tablo, görsel vb. ile destekleyerek) yazısında kullanır.
T.Y.8.10.
Yazısında kavram, nesne, varlık, bilgi, olay, durum vb.ni birden fazla ölçüt (tür, gerçek-hayal ürünü olma durumu, öznellik-nesnellik, öncelik-sonralık veya belirlenen başka bir nitelik) bakımından sınıflandırır ve uygun biçimlerde (liste, tablo, grafik, şekil vb.) sunar.
Yorumunu yazılı olarak ifade edebilme
a) Yorumlayacağı olay, konu, durum vb.ni inceler.
b) Yorumlayacağı olay, konu, durum vb.ni bağlamdan kopmadan kendi öznel-nesnel bakış açısı, hedef kitlenin bakış açısı veya ikisi dışında belirli bir bakış açısına göre genişleterek veya daraltarak dönüştürür.
c) Yorumlayacağı olay, konu, durum vb.ni belirlediği bakış açısına göre yazısında yeniden ifade eder.
Yazılı olarak özetleyebilme
a) Metinde/söylemde sunulan bilgileri çözümler.
b) Çözümlemeden hareketle önemli ve önemsiz bilgileri sınıflandırır.
c) Önemli bilgileri kronolojik akışa/düşünce akışına uygun olarak sıralar.
ç) Sıraladıklarını kendi cümleleriyle yazıya aktarır.
Değerlendirmesini yazılı olarak ifade edebilme
a) Mevcut olay, konu, durum vb.ne ilişkin bir norm belirler.
b) Belirlediği norma göre olay, konu, durum vb.ni inceler.
c) İnceleme sonuçlarını belirlediği normla karşılaştırır.
ç) Karşılaştırma sonucunda ulaştığı yargıyı yazısında kullanır.
Yazılı üretiminde ve yazılı etkileşiminde tartışabilme
a) Yazısında yer verdiği önermelerine yönelik mantıklı temellendirme yapar.
b) Karşısındakinin yazısını inceleyerek varsa tutarsız ve geçersiz görüş ve bilgiyi tespit eder.
c) Doğru görüş ve bilgiyi kabul eder veya tutarsız ve geçersiz görüş ve bilgiyi çürütür.
Eleştirisini yazılı olarak ifade edebilme
a) Eleştireceği olay, konu, problem, durum vb.ni sorgular.
b) Sorgulanan olay, konu, problem, durum vb.ne ilişkin akıl yürüterek olumlu/olumsuz yargıya ulaşır.
c) Akıl yürütme ile ulaştığı yargıyı yazısına yansıtır.
T.Y.8.15.
Gerektiğinde olumsuz yargıya yönelik gerekçeli alternatif üretir.
Problem çözümüne yönelik yazabilme
a) Problemi tanımlar.
b) Problemi özetler.
c) Gözlem, mevcut bilgi, veri ve ön bilgiye dayalı alternatif çözümler üretir.
ç) Alternatif çözümler arasından en uygun olanı akıl yürüterek belirler.
d) Çözümü ve çözüm sonrası değerlendirmelerini yazılı olarak ifade eder.
T.Y.8.16.
Problem olarak görülebilecek bir olay ya da durumu problem olarak yapılandırması (olay ya da durumu netleştirmesi, sorun olarak algılanan yönlerini ve olası sebeplerini detaylıca ortaya koyması) ve probleme çözüm üretmesi beklenir.
Yazısında düşünceyi geliştirme yollarını kullanabilme
a) Kullanacağı düşünceyi geliştirme yollarını belirler.
b) Düşünceyi geliştirme yollarını birbirleriyle ve metinle uyumlu şekilde kullanır.
T.Y.8.17.
Düşünceyi geliştirme yollarından tanımlama, karşılaştırma, benzetme, örnekleme, tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanmayı kullanmaya yönelik çalışmalar yapar.
Yazısını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme
a) Kullanacağı söz varlığı unsurlarını aralarındaki anlam ilişkilerini dikkate alarak belirler. b) Aynı anlamı farklı söz varlığı unsurlarıyla (eş ve yakın anlamlı kelime, zıt anlamlı ve eş sesli kelime, çağrıştırdığı kelime; atasözü, deyim, kalıp söz, terim, ikileme, pekiştirme) ifade eder.
c) Söz varlığı unsurlarını bağlama uygun kullanır.
ç) Gerektiğinde yazısında söz varlığı unsurlarının görsel karşılığını kullanır.
T.Y.8.18.
Yazısında yabancı dillerden alınan ve dilimizde henüz yaygınlaşmamış kelimelerin Türkçelerini kullanır.
Yazısında açık ve örtük ifade etmeye yönelik yapıları kullanabilme
a) İletileri açık ve anlaşılır şekilde ifade eder.
b) Örtük iletilerini destekleyecek unsurları (söz sanatları, mecaz, deyim, atasözü ve diğer söz varlığı unsurları) kullanır.
T.Y.8.19.
Benzetme, kişileştirme, konuşturma, karşıtlık ve abartma söz sanatlarını yazılarında kullanır.
Uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilme
T.Y.8.20.
Yazısında bağdaşıklık ögelerini işlevlerine uygun kullanarak tutarlı söylemler oluşturur.
Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme
a) Yazım kurallarını uygular.
b) Noktalama işaretlerini uygun biçimde kullanır.
T.Y.5.21.
Noktalama işaretlerini işlevlerine uygun kullanır. Nokta, virgül, soru işareti, iki nokta, üç nokta, ünlem, kısa çizgi, uzun çizgi ve kesme işaretinin yaygın kullanılan işlevleri üzerinde durulur. Yazım kurallarını (büyük harflerin kullanımı, sayıların yazımı) uygular.
T.Y.6.21.
Noktalama işaretlerini işlevlerine uygun kullanır. Virgül, iki nokta, kısa çizgi ve eğik çizginin önceki sınıf düzeyinde ele alınmayan işlevleri üzerinde durulur. Bitişik ve ayrı yazılan dil yapılarını (dA/-DA, ki/-ki, mI) doğru yazar. Kısaltmaları ve kısaltmalara getirilen ekleri doğru yazar.
T.Y.7.21.
Ünlem ve kısa çizgi, üç nokta ve eğik çizginin önceki sınıflarda ele alınmayan işlevleri ile noktalı virgül, tırnak işareti, yay ayraç ve köşeli ayraçın yaygın kullanılan işlevleri üzerinde durulur. Yazım kurallarını (pekiştirmeli kelimeler ve ikilemelerin yazımı) uygular.
T.Y.8.21.
Virgül, soru işareti, üç nokta ve kısa çizginin ele alınmayan işlevleri ile tek tırnak işaretinin işlevleri üzerinde durulur Yazım kurallarını uygular.
Yazma sürecine yönelik öz yansıtma yapabilme/kendini uyarlayabilme
a) Yazma sürecindeki güçlü ve gelişmeye açık yönlerini gerekçelendirerek kendisini değerlendirir.
b) Deneyimlediği süreçteki gelişmeye açık yönlerini destekleyecek tedbirler alıp güçlü yönlerini sonraki çalışmalara aktararak yazar kimliğinin gelişimine yön verir.
c) Yazılarından oluşan ürün ve seçki dosyası (sözlük, günlük, anı, gezi, şiir, alıntılar seçkisi, atasözü ve deyim vb.) oluşturur.